I could tell you how to get around soft paywalls, but I'd have to kill you.

‘Het is duidelijk dat premier Michel invloed probeert uit te oefenen om het Franse Rafale-gevechtsvliegtuig mee in de running te krijgen voor de opvolging van de F-16’s’, luidt het in regeringskringen.

Het is niemand in de regering ontgaan dat premier Charles Michel (MR) zich mengt in het aankoopdossier voor 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen voor 3,5 miljard euro.

‘Dat de geschiedenis zich herhaalt, verwondert me niet. Ik had alleen gedacht dat de Mouvement Réformateur (MR), nu ze de eerste minister levert, behoedzamer zou zijn in haar Fransdolle aspiraties. A new Agusta is born’, zo wordt in regeringskringen een allusie gemaakt op de corruptie-affaire rond de aankoop van Agusta-helicopters voor het leger.

'Ik had gedacht dat de MR nu ze de eerste minister levert, behoedzamer zou zijn in haar Fransdolle aspiraties. A new Agusta is born.'

REGERINGSBRON

En die manoeuvres gebeuren niet eens zo verdoken. Toen minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) in het parlement liet weten dat de deur voor de Fransen dicht was, reageerde vicepremier Didier Reynders (MR) de dag erop voor de televisiecamera’s dat de Fransen nog niet afgeschreven waren.

Op verzoek van Michel zijn inmiddels nieuwe juridische adviezen gevraagd om de Rafale van Dassault alsnog mee in de wedstrijd te brengen voor de opvolging van de F-16’s.

Offerte te laat

Vandeput kreeg nochtans het juridische advies dat de Fransen niet conform de regels hebben gehandeld. Terwijl de Amerikanen met de F-35 van Lockheed Martin en de Britten met de Eurofighter een offerte indienden conform de ‘Request for Government Proposal’ (RFGP), kwam Parijs op 7 september, luttele uren voor de deadline, met een brief waarin de Franse minister van Defensie Florence Parly een verregaand partnerschap aanbiedt.

‘Blijven onderhandelen met Frankrijk zou de Belgische staat blootstellen aan kritiek en rechtsvervolging.’

STEVEN VANDEPUT

MINISTER VAN DEFENSIE

Er wordt ook expliciet verwezen naar Sabca, het Belgische bedrijf waarin het Franse Dassault een meerderheidsbelang heeft. Maar Parijs geeft geen enkel antwoord op de 164 vragen uit de RFGP, noch wordt de prijs van de toestellen verduidelijkt. ‘Blijven onderhandelen met Frankrijk zou de Belgische staat blootstellen aan kritiek en rechtsvervolging’, besloot Vandeput.

Dat Vandeput de deur had dichtgedaan voor Parijs stond nog maar net online, of er liepen al telefoontjes binnen op het kabinet-Vandeput, van de Fransen, maar ook van de Britten - die met de Eurofighter mee in de running zijn - om tekst en uitleg te vragen.

De Belgische F-16's zijn tegen 2023 aan vervanging toe. © BELGA

De Belgische F-16's zijn tegen 2023 aan vervanging toe. © BELGA

Er wordt druk gelobbyd, maar Vandeput houdt zich daar zo ver mogelijk van. Hij weet hoe delicaat alles ligt. Toen Boeing zich met zijn F-18 uit de race terugtrok, omdat de Belgische aanbesteding op maat van de F-35 van Lockheed Martin zou zijn geschreven, liet een ongeruste Michel dat onderzoeken. Er werd niets gevonden.

Bij de N-VA luidt het dat er geen voorkeur is voor gelijk wie, en dat men al evenmin iets tegen de Fransen heeft.

In het kernkabinet bekijkt vicepremier Jan Jambon (N-VA) ‘welwillend’ alle voorstellen van Michel om alsnog business te kunnen doen met de Fransen. Daarom ging hij ook akkoord om nieuwe juridische adviezen te vragen. Maar die welwillendheid gaat maar tot het punt waarop Vandeput in verlegenheid wordt gebracht. ‘We gaan niet moeilijk doen, tenzij we zelf in moeilijkheden komen. Dan houdt het op’, luidt het.

Ongemakkelijk schuifelen

Voor de premier is het ongemakkelijk schuifelen op zijn stoel. ‘Kan u het zich voorstellen, Charles Michel die aan de tafel van de Europese Raad zit, zijn grote vriend Emmanuel Macron in de ogen kijkt en zegt: ‘Nee, bedankt voor uw voorstel voor een pro-Europees partnerschap, maar ik verkies het puur commerciële voorstel van de Amerikanen.’

KORT

De Fransen lobbyen hevig om hun Rafale-gevechtsvliegtuig toch nog in de running te krijgen voor de vervanging van de F-16’s.

Vooral de MR van premier Charles Michel is gevoelig voor de Franse argumenten.

Elders in de regering wordt opgemerkt dat ons land grote juridische risico’s loopt als het Franse bod toch nog wordt opgevist, terwijl het niet aan de voorwaarden voldoet.

De kans bestaat dat de beslissing over de aankoop van nieuwe legervliegtuigen wordt doorgeschoven naar de volgende regering.

‘Ik begrijp de malaise in de regering’, merkte gewezen minister van Defensie André Flahaut (PS) al op.

De entourage van Michel ontkent dat er al contacten zijn geweest met de Franse president, maar het is duidelijk dat de premier verveeld zit met heel de zaak.

En de Franse lobbymachine draait op volle toeren. De Franse ambassadeur loopt eens langs, Sabca komt toelichting geven en zelfs de christelijke vakbond ACV liet recentelijk in een brief aan de regering weten dat Frankrijk een investering van 20 miljard euro en 1.500 Belgische banen belooft, als ons land kiest voor de Rafale van Dassault.

De klok tikt

Een optie is dat de Fransen alsnog de Rafale zouden voorstellen, als op 14 februari het ‘best and final offer’ moet worden ingediend. Dat mag juridisch nog mogelijk zijn, feitelijk is het een onhaalbare kaart, wordt in militaire kringen gezegd. Met de Britten en de Amerikanen lopen gesprekken om de voorstellen voor de Eurofighter en de F-35 correct te kunnen evalueren.

Minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) kijkt er al lang niet meer van op dat premier Charles Michel via zijn militair adviseur mee aan de knoppen draait. © BELGA

Minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) kijkt er al lang niet meer van op dat premier Charles Michel via zijn militair adviseur mee aan de knoppen draait. © BELGA

Maar na het indienen van het ‘best and final offer’ mag niet meer met elkaar worden gesproken. Het wordt dan ook zo goed als onmogelijk om een Franse offerte nog te beoordelen, luidt het.

Een andere piste is dat de Fransen gepaaid worden met een ander legercontract. ‘Voor de landmacht is voorzien in een capacité motorisée. Het gaat om een contract van 1,1 miljard euro, dat voor de Fransen is’, wordt opgemerkt in regeringskringen. Het Strategisch Legerplan van Vandeput mikt op een verregaande samenwerking tussen de Belgische en de Franse landcomponenten. Maar of dat contract, dat ze eigenlijk al op zak hebben, Parijs zal kunnen paaien, is nog maar de vraag. ‘Mijn grootmoeder zei altijd: de Duvelszak is nooit gevuld’, klinkt het in regeringskringen.

Omdat er geen voor de hand liggende uitweg is, bestaat de kans dat de aankoop van de nieuwe gevechtsvliegtuigen naar de Griekse kalenden wordt verwezen. De beslissing om gevechtsvliegtuigen aan te kopen was al niet evident.

Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten lag lang dwars, omdat ze het politiek niet dacht te kunnen verkopen dat meer dan 9 miljard euro wordt gespendeerd aan gevechtsvliegtuigen en ander legermateriaal, terwijl Maggie De Block (Open VLD) moest besparen op de langdurige zieken, wier aantal een hoge vlucht neemt.

Zonder rugdekking

De premier nam het toen ook over van Vandeput en kocht tijd voor diens omstreden Strategisch Legerplan. Uiteindelijk werd er enkel ‘akte van genomen’, waardoor Vandeput zonder politieke rugdekking bezig is aan de uitvoering van zijn Strategisch Plan.

3,5 miljard

De opvolger van de F-16 mag 3,5 miljard euro kosten.

De premier slaagde er wel in om het fiat te krijgen voor legerinvesteringen voor meer dan 9 miljard euro, waaronder de aankoop van 34 nieuwe gevechtsvliegtuigen voor 3,5 miljard euro.

Vandeput kijkt er al lang niet meer van op dat Michel, via zijn militair adviseur, reservemajoor Michel Peeters, mee over de schouder kijkt en mee aan de knoppen draait. Maar de aankoop van gevechtsvliegtuigen uitstellen tot na de parlementsverkiezingen van 2019 is een risico.

Metaalmoe

Vanaf 2023 moeten de F-16’s worden vervangen, want na 40 jaar dienst kunnen de ‘metaalmoeë’ toestellen niet meer worden geüpdatet. Vandaar dat de planning stelt dat het contract in 2018 moet worden gegund, zodat de eerste toestellen in 2023 kunnen worden geleverd.

Maar wie zal er moeilijk over doen als geen akkoord kan worden bereikt en de beslissing wordt uitgesteld? Als het over legeraankopen gaat, hebben de socialisten vanuit de oppositie weinig recht van spreken, merkt een regeringsbron op. ‘Ze hebben het geld geïncasseerd voor de partij en hebben het vervolgens verbrand in hun tuin’, wordt cynisch verwezen naar de Agusta-affaire van begin jaren 90.